Biryay Yayınları 10.Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 126- 148

Biryay Yayınları 10.Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 148- 156

Biryay Yayınları 10.Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 126- 148

Ortaöğretim Türk edebiyatı 10 ders kitabı Biryay yayınları cevaplarıe okul lise sitesinde bulabilirsiniz. 10. Sınıf lise Türk edebiyatı ders kitabı cevaplarını sizlerle paylaşıyoruz. Sayfa 121 15. Yüzyıldan 19. Yüzyıl ortalarına kadar Osmanlı edebiyatı Coşku ve heyecanı dile getiren metinler divan şiiri konularını sizlerle paylaşıyoruz. Sayfa 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 130, 131, 132, 133, 134, 135, 136, 137, 138 ,139, 140, 141, 142, 143, 144, 145 etkinlik sorularının cevapları aşağıda verilmiştir. Sayfa 146 anlama yorumlama sorularının cevapları ile sayfa 147- 148 değerlendirme sorularının cevapları yazımızda mevcuttur. Biryay yayınları lise 2 Türk edebiyatı ders kitabı cevaplarıe-okul lise sitesi sizler için hazırladı. Biryay yayıncılık tarafından hazırlanan 10. Sınıf türk edebiyatı kitap cevapları sayesinde ödevlerinizi rahatlıkla yapabilirsiniz. Türk edebiyatı 10. Sınıf kitap çözümleri sayesinde ders konularını daha iyi anlayabilirsiniz. Türk edebiyatı 10 ders kitabı cevaplarıcemalaksoy.org sitesinde paylaşmaya devam edeceğiz.

Sayfa 126

2.Metin Su Kasidesi

Sayfa 129

9.Etkinlik

Şiirin ilk beş beytinin ahenk ögeleri:

Aliterasyon: s, r, l

Asonans: e, i, a

Kelime tekrarı: Su

Uyak: -a(-e) su: redif

Ar:Zengin uyak

Ölçü: aruz ölçüsü

Söyleyiş Özelliği: Kaside türünün söyleyiş özelliklerine uygun bir üslup vardır. Şair anlattığı kişiyi(Hz.Muhammed’i) çeşitli imge ve mecazlarla, benzetmelerle övmektir.

Sayfa 130

10.Etkinlik

Şiirde beyitler arasında ses ve anlam uyumu vardır. Şiirin nazım birimi beyittir.

b.

1.Beyit:Gönülde sönmeyen ateş

2.Beyit:Gözyaşının dünyayı kaplaması

3.Beyit:Bakışın özelliği

4.Beyit: Gönlün güzellikten korkması

5.Beyit: Güzelliğin benzersizliği

6.Beyit: Gözlerin benzersiz olması

7.Beyit: Ağlayışın boşuna olmaması

8.Beyit: Güzelliğe muhtaç olma

9.Beyit: Güzelliği ve aşkı isteme

10.Beyit: Özlem

11.Beyit: Güzelliğin peşinden yürümek

12.Beyit: Kıskançlık

13.Beyit: Teselli

14.Beyit: Aşkın bedelini ödeme

15.Beyit: Güzelliğin tehlikesi

On Altıncı Beyit: Hz. Muhammed’in temiz yaradılışı

On Yedinci Beyit: Hz. Muhammed’in mucizeleri

On Sekizinci Beyit: Hz. Muhammed’in mucizeleri

On Dokuzuncu Beyit: Hz. Muhammed’in mucizeleri

Yirminci Beyit: Hz. Muhammed’in mucizeleri

Yirmi Birinci Beyit: Hz. Muhammed’in dostlarına ve düşmanlarına etkileri

Yirmi İkinci Beyit: Hz. Muhammed’in rahmeti

Yirmi Üçüncü Beyit: Suyun onu hep araması

Yirmi Dördüncü Beyit: Suyun ona olan bağlılığı

Yirmi Beşinci Beyit: Onu övmenin güzelliği

Yirmi Altıncı Beyit: Ona duyulan özlem

Yirmi Yedinci Beyit: Onun keramet ve bereketi

Yirmi Sekizinci Beyit: Onun her dileğinin kabul olması

Yirmi Dokuzuncu Beyit: Onun varlığının insanı rahatlatması

Otuzuncu Beyit: Onun layıkıyla övmenin zorluğu

Otuz Birinci ve Otuz İkinci Beyitler: Peygamberin şefaatini dileme

Şiirin Teması: Hz. Muhammed’e Duyulan Sevgi

—Okuduğumuz şiiri meydana getiren beyitlerin ortak paydası Hz. Muhammed’e duyulan sevgi ve özlemdir.

c.Şiirin beyitlerinden her biri peygamber sevgisini farklı bir yönüyle ele almıştır. Şiirdeki “su” imgesi berraklığı, saflığı, temizliği ifade eder.

Sayfa 131

1)Fuzûlî de Bâkî gibi 16. Yüzyılda yaşamış büyük bir divan şairidir. Dönemin sosyal ve siyasi ihtişamı onun şiirlerine de yansımıştır. Şiirlerinde güçlü bir ifade ve ince bir dil zevki vardır. İmge ve mecazların tasavvuf felsefesine özgü bir derinlikle ele alınır.

11.Etkinlik

A)Şiirin Özellikleri:

Birimlerin Sayısı: 32

Konu: Hz. Muhammed’in övülmesi

Uyak Düzeni: aa,ba,ca,da…

İlk Beyit: Matla

Son Beyit: Makta

Nesib Bölümünü Oluşturan Beyitler: 2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15

Girizgah Bölümünü Oluşturan Beyitler: 16,17,18

Methiye Bölümünü Oluşturan Beyitler: 19,20

Fahriye Bölümünü Oluşturan Beyitler: 30

Dua Bölümünü Oluşturan Beyitler: 31, 32

Ölçü: Aruz

b. Şiir kaside nazım şekliyle yazılmıştır.

2)Şiirde(ilk altı beyitte) kendi anlamı dışında kullanılan kelimeler:

Kelime

Gerçek Anlamı

Şiirdeki Anlamı

Ateş

Ateş

Aşk acısı

Kubbe

Üstü yarım küre biçimindeki yapı

Dünya

Keskin

Kesiyici, yaralayıcı

Etkileyici bakış

Yaralı

Bir hastalık veya darbe sonucu

Aşk acısı çıkan kişi

Gül

Bir çiçek türü

Sevgili

Tüy

Yeni çıkmış, küçük kıl

Tazelik, güzellik

 

12.Etkinlik

Eşk: Gözyaşı anlamındadır. “Sevgilinin aşkıyla aşığın gözünden akan su” anlamında kullanılmıştır.

Od: Ateş anlamındadır. Aşkın gönülde yaktığı ateştir. Su bile ateşi söndüremez.

Günbed-i Devvar: Dünya anlamında kullanılmıştır.

Peykan: Kirpik anlamındadır. Sevgilinin kirpikleri bir ok gibi aşığı yaralar.

Dürr: İnci demektir. Sevgili, bir inci gibi kıymetlidir.

Gül: Sevgili anlamındadır. Sevgili gül gibi güzel ve narindir.

Müjgan: Kirpik anlamındadır.

Sayfa 132

13.Etkinlik

A)Şiirin ilk beytinde şair, kitapta anlatıldığı gibi mübalağa ve tezat sanatına yer vermiştir.

B)Şiirin 2,3,4,5,6 ve 7. Beyitlerdeki söz sanatları:

İkinci beyit: Tecahüliarif:Şair  dünyanın rengini bilmiyormuş gibi davranır.

Mübalağa: Şairin gözyaşları dünyayı kaplamıştır.

Hüsnitalil: Dünyanın rengini gözyaşlarından aldığını düşünmektedir.

Tenasüp: Gözyaşı, göz, su ile kubbe, dünya  kelimelerinde anlam ilişkiis vardır.

Üçüncü Beyit:

Açık istiare: Akarsu sevgilinin keskin bakışlarına, duvar ise aşığa benzetilir.

TenasüP: Kılıç, keskin, parça parça yarık kelimeleri arasında anlam ilişkisi vardır.

Teşbih: Sevgilinin bakışları keskin bir kılıca benzetilmiştir.

Dördüncü Beyit:

Ad aktarması: Kirpiklerin sözünü korkarak söyleyen  gönül değil dildir. Gönül sözüyle dil kastedilmiştir.

Tenasüp: Korkmak, çekinmek kelimeleri arasında anlam ilişkisi vardır.

Açık istiare: Su aşka benzetilmiştir.

Beşinci Beyit:

Teşbih: Sevgilinin yüzü güle benzetilmiştir.

Tevriye: Sele vermek sözü hem boş vermek hem de bolca su vermek anlamında kullanılmıştır.

Tenasüp: “Bahçıvan, gül, gül bahçesi” kelimeleri arasında anlam ilişkisi vardır.

Altıncı Beyit:

Teşbih: Su, siyahlığı yönüyle kalemin yazısına benzetilmiştir.

Kinaye: Kalem gibi sözüyle yüzdeki tüylerin özenle çizilmiş olduğu anlatılmaktadır.

Tenasüp: kalem, yazı kelimeleri arasında anlam ilişkisi vardır.

Yedinci Beyit:

Tezat: gül- diken kelimeleri arasında

Ad Aktarması: “Yanak” kelimesiyle sevgili kastedilmektedir. (parça- bütün)

Tenasüp: Yanak, kirpik kelimeleri arasında anlam ilişkisi vardır.

c)Şiirdeki imge ve söz sanatları anlatımın etkileyici ve derin bir özellik kazanmasına yardımcı olur.

ç)”Ahmed- Muhtar, Seyyit, Ensar, Şeb-i Miraç”  isimleri Peygamber efendimizle ilgili duygu ve düşüncelerin daha somut bir biçimde ifade edilmesini sağlamak amacıyla  kullanılmıştır.

3)Fuzuli Hz. Muhammed’e duyduğu sevgi ve hürmeti kendine özgü şiirsel ve felsefi bir üslupla dile getirmiştir. Bu sevgiyi doğrudan anlatmak yerine tabiatın en kutsal varlığı ve yaşam kaynağı olan “su” kavramı ile özdeşleştirerek dile getirmiştir.  Birçok beyitte suyu kişileştirmiştir.

4)Şiirdeki kelimelerin büyük bir çoğunluğu yan anlamda kullanılmıştır.

14.Etkinlik

b.Fuzuli’nin şiirinde peygamber sevgisi yoğun bir imge ve mecazla övülmüş, benzetmeler ve soyut ifadelerle derinlik kazanmıştır. Ağır ve süslü bir dille sunulan bu kasidenin  anlam boyutu da derinlerdedir.

5.a)

Arapça Kelimeler:Devvar, muhit, aceb, mürur, rahne, vehm, mecruh

Farsça Kelimeler: Eşk, ab-gun, divar, peykan, bağ-ban, gül-zar, dil, gubar

Arapça ve Farsça kelimeleri kullanmak, divan şiirinin dil ve anlatım geleneğinin bir sonucudur.

b)divan şiiri kaside geleneğine göre yazılmıştır.

Sayfa 133

15.Etkinlik

b. Fuzuli, şiir alanındaki ustalığının yanı sıra İslam tarihi ve peygamberimiz hakkında çok derin  bilgilere sahiptir.

İfadelerinde tasavvufa özgü bir derinlik vardır.

Aşk temasını hep hüzün ve acı ile birlikte ele alır.

İmge ve mecazlara  sıkça başvurur.

Şiir dilinde Azeri Türkçesi ile Farsçanın etkileri vardır.

Na’t ve övgü yeteneği çok üstündür.

Şiirine bilgiyi de katmayı başarmıştır.

Edebi sanatları ustalıkla kullanmıştır.

Çağdaşı olan Baki gibi beşeri aşkı değil ilahi aşkı işlemiştir.

c)Su Kasidesi’nde Fuzuli’nin hem şair yönünü hem de peygamber sevgisini görmekteyiz.

3.Metin Rubai

1)Şiirin ahenk öğeleri:

Aliterasyon:ş, z

Asonans: e, u

Ölçü: Aruz ölçüsü

Uyak: -uz biz:redif

-uş:Zengin uyak

Söyleyiş özelliği: Şair, duygularını kendinden emin bir söyleyişle dile getirmektedir. Aşk duygusuyla aklını yitirmekten, susup kalmaktan gururla söz etmektedir.

2.a)Şiirin birim benttir.

b)Rubailer dört dizelik bentlerden oluşur. Aaba biçiminde uyak şeması vardır. Genellikle tek bentlik şiirlerdir.

16.Etkinlik

b.Neşati, tıpkı Baki gibi şiirlerinde özgüven duygusuna dayalı, kendine güvenen, yüksek perdeden bir söyleyiş sergiler.

Sayfa 134

17.Etkinlik

Bent

1

Aşk

Aruz Ölçüsü

Aaba

Rubai

3)Teması aşktır.

4.a)Şiirde kendi anlamı dışında kullanılan kelimeler: boyun bükmek, aklını yitirmek, ağzı bağlanmak

b)Şiirdeki imgeler: gül, gonca

c) Güzellik karşısında aklını yitirmek—Mübalağa

Gül gibi yüz parçaya ayrılmak— Teşbih

Gonca gibi ağzı bağlı olmak—Teşbih

Gül ve goncanın anlam yakınlığı—Tenasüp

Şaşkınlık ve aklını yitirmek arasındaki yakınlık—Tenasüp

Ç)İmge ve söz sanatlarının kullanılması şiirin anlam ve söyleyiş yönünden etkileyici olmasına katkı sağlamıştır.

5)Neşati, aşk duygusunu benzetme ve imgelerle gerçeğin ötesine taşımış; hayal gücüyle zenginleştirmiştir.

Sayfa 135

18.Etkinlik

Neşati’nin ağır, süslü ve imgelerle örülü bir dille anlattığı aşk duygusu Faruk Nafiz Çamlıbel’in şiirinde daha sade ve anlaşılır bir söyleyişle karşımıza çıkmaktadır.

6.a)Aklını yitirmek söz grubunda bulunan  “yitirmek” kelimesi “sağlığını kaybetmek” anlamıyla kullanılmıştır. Yani kelime yan anlamıyla kullanılmıştır.

b)Şaşırmak- hayran olmak

Ayrılmak- dağılmak

Suskunuz—Dayanıklıyız

c)Şiir yan anlam bakımından zengin sayılır.

7)Arapça kelimeler: Nezzare, hüsn, hayret, aşk

Farsça kelimeler: Medhuş, ser-efgen, bi-huş, sadpare, çü, gül, çün, gönce, dehen-beste, hamuş

8)Neşati’nin şiirini anlayabilmek için Arapça ve Farsça dillerinin Türk edebiyatında kullanılan başlıca kelimelerini, imge ve mecazların anlam özelliklerini iyi bilmek gerekir.

9) Şiirin teması aşktır. Aşk duygusu kalender bir üslupla dile getirilmiştir. Bu üslup rubai türünün belirgin özelliklerindendir.

19.Etkinlik

4.Metin Tuyuğ

1)Şiirin ahenk özellikleri:

Aliterasyon: d, l, r

Asonans: a, u

Ölçü: Aruz ölçüsü

Uyak: durur:Redif

An: Zengin Uyak

Söyleyiş özelliği: Divan şiirine özgü bir söyleyiş özelliği vardır. Şair sevgilinin güzelliğini  betimleyerek anlatmaktadır.

2)Şiirin birimi benttir. Tuyuğ türünde rubaide olduğu gibi iki beytin birleştirilmesiyle bir bent oluşturulur. Bendin uyak şeması aaba şeklindedir.

Sayfa 136

20.Etkinlik

a)Şiirin yapı özellikleri:

Nazım birimi: bent

Birim sayısı:1

Konu ve Teması: Sevgilinin güzelliği

Uyak düzeni: aaba

b)Tuyuğ nazım şekliyle yazılmıştır.

3)Sevgilinin güzelliği

4.a)Mecaz anlamda kullanılan kelimeler: gülmek(açılmak), gül(sevgili), gam çekmek(üzülmek, kederlenmek)

b)Şiirdeki söz sanatları:

Dilberin yanağı güle benzetilmiş— Teşbih

Sevgilinin saçı reyhana ve sümbüle benzetilmiş— Teşbih

Dilber- canan- gül kelimeleri arasında anlam ilişkisi vardır. — Tenasüp

C)İmge ve söz sanatları şiirin anlam ve söyleyiş bakımından ilgi çekici ve estetik bir özellik kazanmasına yardımcı olur.

5)Şairin şiirde aktardığı gözlem, izlenim, sezgi ve kişisel duyarlılıklar yaşanabilir ölçüde değildir.

22.Etkinlik

b)İvaz Paşazade Atai’nin dile getirdiği duygu ve düşünceler günümüz şiirinde aynı imgelerle değil günümüz insanının zevk ve anlayışına göre ve daha anlaşılır bir dille ifade edilir.

6)Şiirde “açılmak, çıkmak, çekmek” kelimeleri yan anlamlıdır.

7)Şiir divan edebiyatı Türk şiiri geleneğine göre yazılmış ve Arapça, Farsça kelimelere yer vermiştir.

8) Şiirin teması Divan edebiyatının klasik teması olan sevgilinin güzelliğidir. Tuyuğ türünde güzellik ve aşk temaları sıkça işlenir. Yoğun bir anlam özelliği vardır.

23.Etkinlik

b)İvaz Paşazade Atai  15.Yüzyıl divan şairlerindendir. Eserlerinde kendine özgü bir dil ve ifade özelliği vardır. Türkçeyi aruza başarılı bir şekilde uyarlamıştır. Şiirlerinde aşk, tabiat ve sevgilinin güzelliği temalarını işlemiştir.

Sayfa 138

5.Metin Murabba

24.Etkinlik

a)Şiirin ahenk ögeleri:

Aliterasyon: n, l, m

Asonans: a, ö, ü

Ritim: Şiirde son dizelerin ritmik bir ses akışı vardır.

Söyleyiş özelliği: Şair aşk acısını çeken ve duygularını acılar içinde kıvranan, inleyen bir hasta gibidir. Şiirin genelinde bir yakınma ve acınma duygusu sezilmektedir.

b)Bentlerdeki “ vay”  kelimesi konuşma diline özgü bir vurgu değeri taşımaktadır.

25.Etkinlik

a)Şiirde mısralar beyitleri, beyitler de birleşip bentleri oluşturmuştur.

b)Tema: aşk

Aşkın kulu olmak, aşka müptela olmak, acıdan yakınma, övünmek, sevmek, kıskançlık, aşktan kurtulamamak

Okuduğumuz birimlerin ortak teması aşktır.

Birimlerde sevgilinin güzelliği, aşkın acı veren yönü, kıskançlık aşktan kaçamamak gibi duygu ve düşünceler aşk teması etrafında birleşmektedir.

Sayfa 139

26.Etkinlik

a)Şiirde birim olarak dört dizelik bentler vardır.

Şiirde 7 bent vardır.

Aaaa/bbba/ccca…

Şiir aruz ölçüsüyle yazılmıştır.

Aşk teması işlenmiştir.

b)Ahmet Paşa, şiirini murabba nazım şekliyle yazmıştır.

27.Etkinlik

b)Osmanlı Devleti’nin 15.yüzyılda gittikçe güçlendiği, siyasi ve askeri alanda geniş bir coğrafyaya hükmetmeye başladığı İstanbul’un başkent olmasıyla yüksek bir kültürün oluştuğu görülmektedir.

1)Şiirde yan ve mecaz anlamda kullanılan kelimeler:

Birinci Bent: kuru(boş abes), dolaşmak(sarılmak, tutunmak)

İkinci Bent: Ayağa düşürmek(değerini düşürmek), toprak etmek( yolunda feda etmek, harcamak), kul edinmek( değer vermek)

Üçüncü Bent: Zehir(acı, keder), diken( kahır, keder), baş koşmak(başbaşa vermek), kadeh(aşk)

Dördüncü Bent: Peşine takılmak(peşinden gitmek), hercai(karasız, vefasız)

Beşinci Bent: Başını feda etmek( kendini adamak

Altıncı Bent: Candan üstün tutmak( kendinden daha çok önemsemek),  akıvermek( çabucak sevmek)

Yedinci Bent: Sözlerimin ateşi( etkileyicilik), hareketli( dokunaklı, duygulu), aşk elbisesi( aşıklık hali)

2)

a) şiirdeki imgeler: zülüf, gönül, zehir, kadeh, diken, hançer, ağyar, gam, aşk hengamesi, ateş, aşk elbisesi

b) Okuduğumuz murabba ile Baki’nin gazelinde “gönül” imgesi ortaktır.

c) Murabbanın ilk dörtlüğünde sevgilinin yüzü güle benzetilmiştir.

Gönül kavramı insan gibi düşünüldüğü için teşhis sanatı yapılmıştır.

Murabbadaki diğer söz sanatları:

Birinci Bent: “Vay gönül, eyvah gönül” – nida

İkinci Bent: Şair kendini heva yolunda toprağa benzetiyor— teşbih

Kakül sevgilinin bir parçasıdır— Mecaz-ı Mürsel

Ayağa düşmek ve kul olmak arasında anlam ilişkisi vardır—tenasüp

Üçüncü Bent: Zehri kadehlerle içmekte, cefa dikenleri göğsünü doğramaktadır—mübalağa

Dördüncü Bent

Köpek sürüsü ifadesiyle rakipler kastedilmiştir—istiare

Rakiplerin köpek sürüsü kadar çok olması— mübalağa

“Yar, güzel, şuh” kelimeleri arasında—tenasüp

Beşinci Bent

Aşk ve gam, insan gibi ney ve çalgı aletlerini çalamaz—Teşhis

Altıncı Bent:

İki dünya sözüyle dünya ve ahiret hatırlatılmıştır—telmih

Sevgilinin boyu selvi ağacına benzetilmiştir—teşbih

Yedinci Bent:

Şairin sözlerinin ateşi aşk mevsimini ısıtır—mübalağa

Aşk elbisesinin gönül tarafından giydirilmesi—teşhis

“Boy” kelimesiyle “vücut” kastedilmiştir—mecazımürsel

Şiirin her bendinin sonunda “vay, eyvah, gönül” kelimeleri tekrarlanmıştır.—Tekrir

ç)Belirlediğimiz imgeler ve söz sanatları şiirin anlam bakımından etkileyici olmasını sağlamıştır.

3)Şair, gözlem, izlenim ve duyarlılıklarını duygusal bir söyleyiş ve bakış açısıyla dile getirmiştir. Aşkı anlatırken çeşitli imge ve benzetmelere başvurmuştur.

4)Şiir yan ve mecaz anlam bakımından zengin bir ifade özelliğine sahiptir.

5)zülf, sevda, hay, hak, heva, illa, nuş, niş, cefa, ağyar, aşk, gam, vaz, vasl, cihan, nam, name, came, felek

Farsça kelimeler: gül, semen-say, bi-serü bi-pay, pay-mal, zülf-i semensa, sagar, har, dilber, diriğ, yar, hercai, dildar, ser-baz, dil, serv, ab-ı revan, suz, hengame

Arapça ve Farsça kelimelerin yoğun olarak kullanılması Divan şiirinin dil ve söyleyiş geleneğiyle ilişkilidir.

6)Divan şiiri geleneğine göre yazılmıştır.

Sayfa 140

28.Etkinlik

29.Etkinlik

a)Ahenk Ögeleri:

Aliterayon: ş, l, m

Asonans: a, e

Kelime ve dize tekrarı: gidelim serv- revanım yürü sa’dabad’a

Uyak:

1.Bent: a:redif, ad:zengin uyak

2.Bent: dan:redif, a:tam uyak

3.Bent: olalım:redif, an:zengin uyak

4.Bent: da:zengin uyak

Şiirdeki her bendin son dizesi aynıdır. Bu dizeler de redif ve nakarat görevindedir.

Söyleyiş özelliği: Şair akıcı, eğlenceli bir üslupla sevgiliye hitap etmektedir.

b)Konuşmadaki vurgu ve tonlamalar şiirin anlamının daha belirgin ve daha etkili bir biçimde ortaya çıkmasına yardımcı olur.

Sayfa 141

30.Etkinlik

a.b)Şiir bent birimiyle kurulmuştur. Her bent iki beytin birleşmesiyle oluşmuştur.

c) Şarkının teması: Tabiat ve şak

Kayıkla gezmeye davet, çeşmeleri dolaşmaya davet, herkesten kaçıp birlikte eğlenmek arzusu, havuz kenarında saray çevresinde gezip eğlenmeye davet

Şiirin birimlerinde Boğaz’ın güzellikleri ve aşk duygusunun ortak payda olduğunu söyleyebiliriz.

Birimlerle şiirin teması arasında anlam bütünlüğü vardır.

31.Etkinlik

a) Şiirin yapısıyla ilgili özellikler:

Birimlerin adı: bent

Birim sayısı: 4

Uyak örgüsü: aaaa/bbba/ccca…

Ölçü: aruz ölçüsü

Tema: Tabiat ve aşk

b)Nedim’in şiiri şarkı nazım şekliyle yazılmıştır.

Sayfa 142

32.Etkinlik

Kendi anlamı dışında kullanılan kelimeler:

Bağışlamak( hissettirmek, yaşatmak)

Salınmak( yürümek)

Gazel çekmek( şarkı söylemek)
okumak( söylemek)

Temiz edalı ( saygılı, nazik)

b) Şiirdeki imgeler:

Servi: Sevgilinin boyu servi ağacı gibi incedir.

Ejderha: Mitolojik bir öge olarak kullanılmıştır. Ejderha tehlikeli bir yaratıktır fakat ağzından hayat suyu akar. Bu suyu içmek için tehlikeyi göze almak gerekir.

Ab-ı hayat: Hayat suyu anlamındadır.

Felek: Zaman, devir anlamında kullanılmıştır.

33.Etkinlik

Şiirdeki söz sanatları:

1.Bent:

Gönül kavramının kederli oluşu—teşhis

Sevgili servi ağacına benzetilmiş—istiare

Son dize- tekrir

2.Bent:

Çeşme, su, ab- ı hayat— tenasüp

Gülmek, oynamak, muradını almak— tenasüp

3.Bent:

Geh kelimesi tekrir

Şarkı okumak, gazel çekmek—tenasüp

4.Bent:

Nedim, kendisini başka biriymiş gibi düşünür—Tecahül-i Arif

Aşktan çılgına dönmüş—Mübalağa ve teşbih

Ey şuh-  nida

1)Şiirde İstanbul ve Boğaz’ın güzellikleri Nedim’in gözlem  ve sezgilerine göre yansıtılmıştır.

2)Şiirde kelimelerin yan anlamlarına yer verilmiştir. Bağışlanmak, salınmak, oynamak, okumak, çekmek

4)şiirde kullanılan bazı Arapça ve Farsça kelimeler:

Arapça: safa, bahş, kam, dünya, ma havz, seyr, gazel

Farsça: serv-i revan, nev- peyda, ejderha, abıhayat, hıraman

Divan şiiri geleneğiyle ilgilidir.

5) Divan şiiri geleneği

34.Etkinlik

A) cemalaksoy.org sitesinde bulabilirsiniz.

b)Nedim, dünyanın  somut güzelliklerini şiirlerinin teması olarak seçmiştir. Onun sevgilisi mecazi bir sevgili değil, etiyle kemiğiyle insandır. Bu yüzden şiirindeki doğal güzellikler de hayal ürünü yerler değil, somut mekanlardır.

Sayfa 144

7.Metin Terkibibent

1)Şiirin ahenk özellikleri:

Aliterasyon: z,l, r

Asonans: e, i, a

Kelime tekrarı: “olayın dir”

Uyak:

1.Bent:üz:redif, est:zengin uyak

2.Bent: olayın dir:redif, ad:zengin uyak

Ölçü: Aruz ölçüsü

Söyleyiş özelliği: 1.Bentte kendine güvenen kalenderce bir söyleyiş vardır. Şair, kendisi ve kendisi gibi düşünen gönül insanlarını över. 4.Bentte eleştiren, hicveden bir söyleyiş hakimdir.

35.Etkinlik

a)Şiirde ses ve anlam kaynaşmasıyla oluşan temel birim beyittir. Beyitlerin aynı uyak ve redifler kullanılarak oluşturduğu bütünlük ise benttir.

b) 1.Bent: Övünme

Şirin Teması: İlahi aşk

2.Bendin Teması: Gönülden şikayet

Birimlerin her birinde ilahi aşkın farklı bir yönüne vurgu yapılmıştır.

2)Osmanlı Devleti 16.yüzyılda yükselme dönemini yaşamaktadır.

Sayfa 145

36.Etkinlik

Şiirin Yapı Özellikler:

Şiirin birimleri benttir.

Şiirin konusu tasavvuf ehlinin ilahi aşkıdır.

Şiirin uyak şeması aaba/cada… biçimindedir.

Şiirde sekizinci beyit iki bendi birbirine bağlamıştır.

Şiir aruz ölçüsüyle yazılmıştır.

Şiir terkibibent nazım şekliyle yazılmıştır.

Şiirde kendi anlamı dışında kullanılan bazı kelimeler:

Yan anlamlı kelimeler: sarhoş(aşık kendinden geçmiş)

Bulaşmak( bir işe girişmek)

Kadehin dudağı( kenarı)

Meclis( dünya, insan topluluğu)

Gözetmek( beklemek)

İncitmek( gücendirmek, üzmek)

Ham( olgun olmayan, kaba)

Mecaz anlamlı kelimeler: Harabat(meyhane)

Eteği yaş( günahkar)

Kadeh(aşk)

Göz dikmek( bir şeye sahip olmaya çalışmak)

Şarap(aşk)

4) a)

Şîre-i Engûr(üzüm suyu): Şarap anlamında kullanılmıştır.

Câm: Aşk şarabının içildiği kadehtir.

Harabat: Meyhane anlamındadır.

Gedâ: Aşık, her zaman aşkı isteyen bir dilencidir.

Hûm: Şarap küpü aşk şarabının kaynağıdır.

Meyhane: Aşıkların toplandığı yer

Mest: Aşk sarhoşuyla kendisinden geçmiş insan

Gül: gül fidanı

Sadef: İncinin yetiştirdiği kabuktur.

İnci: Divan şiirinde kıymetli varlıkların benzetildiği bir imgedir.

b)Tenasüp sanatı

—Birinci beyitte “üzüm şiresi” sözüyle şarap kastedilmiştir. Bu sanata dolaylama denir.

Söz sanatları:

1.Beyit:

Üzüm şiresi—dolaylama

Sarhoş, harabat, mest— tenasüp

2.Beyit:

Eteği yaş olanlar— dolaylama

Kadehin dudağı—kadeh insana benzetilmiş—teşhis

3.Beyit:

Şarap küpünün dibi—açık istiare

Şarap, küp—tenasüp

Şarap- ilahi aşk— açık istiare

4.beyit

Azarlanmak, incitmek, hatrını kırmak— tenasüp

Kadeh kıran ham sofu— kinaye

5.Beyit:

Garaz, kötülük— tenasüp

6.Beyit:

Bey- dilenci— tezat

Ululanmak- aşağıdan almak— tezat

7.Beyit:

Köşe(kadeh) sözüyle kadehin içindeki şarap kastedilir(mecazımürsel)

Gürültü-patırtı—tenasüp

Meyhane- sarhoş— tenasüp

Vasıta Beyti:

Can alemi( Bezm-i elest) Dolaylama ve telmih

c) Telmih sanatı yapılmıştır.

Ç)Şiirdeki söz sanatları ve imgeler anlamın etkileyici olmasına yardımcı olmuştur.

5)Şair, Allah’a kulluk ve aşk duygusunu çeşitli benzetme ve imgeler yoluyla ifade edilir.

37.Etkinlik

7)Arapça Kelimeler: ehl-i harabat, mest-i elest, mail, bus, leb, cam, kef, sadr, bezm, cihan, hum, mey, azar, hatır, zahid

Farsça Kelimeler: şire, engur, ter-damen, alude, lik, dest, bade-perest, şiken, peymane-şikest

Divan şiiri geleneğiyle ilgili durumdur.

8)Şiir, divan şiiri geleneğine göre yazılmıştır.

Sayfa 146

 

Anlama Yorumlama

41.Etkinlik

a)Divan şiirinde insana ve evrene  dair temalar imge ve sanatlar yoluyla soyut hale getirilir. Hayal gücünün etkisi çok önemlidir. Kelimelerin derin anlamları vardır.

b)Dini ve din dışı olmak üzere ikiye ayrılır. Her iki temanın ortak duygusu aşk ve sevgidir.

c)

 

Şeyhülislam Yahya’nın Şiiri

Destan Dönemine Ait Şiir

Tema

Gönül

Gece

Ahenk ögeleri

Olmadın gönül:redif

Ad:zengin uyak

Ürsedim(ursadım):redif

Ç:yarım uyak

Ölçü

Aruz ölçüsü

Hece ölçüsü

Gelenek

Divan şiiri geleneği

Destan dönemi geleneği

 

1)14.yüzyılda başlayan divan şiiri 19.yüzyıla kadar varlığını sürdürmüştür. Divan şiirinde bireysel duyarlılık söz konusudur. Bu edebiyatın “yüksek zümre edebiyatı” olarak adlandırılmasında divan şairlerinin eğitimli, tahsilli olmasının da rolü vardır.

Sayfa 147-148

Değerlendirme Sorularının Cevapları

1)şiir dilinin, aruz, imgelerle, ortak, bentlerle, beytül gazel, şarkıda

2)E

3)D

4)DDDYDYYDD

5)B

6)

Beyit: gazel

Dörtlük: murabba, rubai, şarkı

Bent: terkibibent, terciibent

7)E

8)D

Biryay Yayınları 10.Sınıf Türk Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 148- 156

Cevap Ver