Dillerin Sınıflandırılması ve Türkçenin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri

Dillerin Sınıflandırılması ve Türkçenin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri

9.sınıf dil ve anlatım konularından olan Türkçenin dünya dilleri arasındaki yeri ve önemi, dünya dillerinin sınıflandırılması, köken ve yapı bakımından dil aileleri konusunda hazırladığımız konu anlatımı ders notlarını aşağıdan görüntüleyebilirsiniz. Türk dili ve edebiyatı öğretmeni Cemal Aksoy’un hazırlamış olduğu ders notlarını sitemizden takip edebilirsiniz.

Dil bilimi alanında yapılan çalışmalar sonucu dünyada ölü ve yaşayan 3.000’in üzerinde dil olduğu ve bu diller arasında da ses sistemi, yapı, söz dizimi, kelime dağarcığı gibi çeşitli açılardan bazı benzerlikler bulunduğu tespit edilmiştir. Bu benzerliklerden yola çıkılarak diller köken ve yapılarına göre iki biçimde sınıflandırılmıştır.

Bir ana dilden ayrılarak zamanla birer bağımsız dile dönüşen ve benzer özellikleri bulunan dillere akraba diller denir. Akraba dillerinin oluşturduğu diller topluluğuna da dil ailesi denir. Yapılan son çalışmalar ışığında yeryüzünde 40’a yakın dil ailesi olduğu bilinmektedir.

A)Köken Bakımından Diller

1)Hint- Avrupa Dil Ailesicemalaksoy.org

Dünyanın en büyük dil ailesidir. Yüzlerce dil ve lehçe içerir. Bu ailede yer alan diller Hindistan’dan Avrupa’ya, oradan da Amerika’ya kadar geniş bir coğrafyada konuşulur. Günümüzde dünyada en çok konuşulan 20 dilden 12’si Hint-Avrupa dil ailesine aittir. Bunlar arasında İngilizce, İspanyolca, Hintçe, Portekizce, Bengalce, Rusça, Almanca, Fransızca, İtalyanca ve Urduca sayılabilir.

2)Hami- Sami Dil Ailesi

Bunlar, Sami ırkının konuşmuş olduğu dillerden oluşur. Arapça ve İbranice bu dil ailesinin yaşayan en önemli iki dilidir.

3)Çin- Tibet Dil Ailesi

Çin- Tibet dillerinin de içinde bulunduğu 300 kadar Doğu Asya dilinden oluşan bir dil ailesidir. Çince, Tibetçe, Birmanca bu ailenin önemli dillerindendir.

4)Bantu Dil Ailesi

Bu dil ailesi içinde, Afrika’da özellikle de Güney ve Orta Afrika’da yerliler arasında konuşulan diller yer alır.

5)Ural- Altay Dil Ailesi

Türkçenin de içinde bulunduğu, günümüzde Altay dilleri ve Ural dilleri olarak ele alınan bu dil ailelerine “Ural-Altay” dil ailesi denmekteydi. Günümüzde bu dil ailesinin  varlığına dair bulunabilecek bilgilerin çoğu 1950 öncesi kaynaklara dayanmaktadır. Ural dil ailesi ile Altay dil ailesinin ayrı incelenmesi gerektiğini savunanlar da azımsanmayacak kadar çoktur ve birçok modern dil bilimci bu görüştedir.

Bilgi Notu: Türkçe bu dil ailesinin Altay kolu içerisinde incelenir, bu aile içerisinde dilimize en yakın dil ise Moğolca olarak kabul edilir.

B)Yapı Bakımından Diller

Dillerin yapılarına göre sınıflandırılmasında en önemli ölçüt, “kök” kabul edilmiştir. Diller, gramer özellikler düşünülerek yapı bakımından tek heceli diller, eklemeli diller ve çekimli diller olmak üzere üç başlık altında incelenir.

1)Tek Heceli(Yalınlayan) Diller

·      Bu gruptaki bütün diller tek hecelidir. Sözcüklerin ek almaları ve çekimlenmeleri söz konusu değildir.

·     Bu dillerde bir sözcük birçok anlamı karşılayabilir. Yeni bir kavram, durum, nesne veya eylemin karşılanması için kelimelerin cümle içinde farklı yerlerde kullanılmasından, kelimelerin birleştirilmesinden ve yazıda da belli edilen zengin bir tonlama ve vurgu sisteminden yararlanılır.

·         Bir sözcük, “isim, sıfat, zarf, edat, fiil” gibi görevleri üstlenebilir.

·         Çin- Tibet dil ailesi içinde yer alan Çince, Tibetçe, Vietnamca ile Endonezya dilleri tek heceli diller başlığı altında sınıflandırılabilir.

2)Eklemeli (Bitişken) Diller

·         Bu dillerde tek ve çok heceli kelime kökler ile bunlara eklenen çeşitli ekler vardır.

·         Kelimelerin başına veya sonuna gelen ekler, kelimelerin anlam ve görevlerinde çeşitli değişiklikler yapar, böylece yeni sözcükler türetilmiş olur.

·         Sözcük türetme sırasında kelimelerin köklerinde herhangi bir ses değişikliği olmaz.

Bilgi Notu: Eklemeli diller, sözcüğün başına veya sonuna bağlı olarak önden eklemeli ve sondan eklemeli diller olmak üzere iki biçimde incelenir.

Korece, Fince, Macarca, Japonca, Moğolca, Estonca ve Türkçe eklemeli diller içerisinde yer alır ve Türkçe sondan eklemeli dillerdendir.

3)Çekimli(Bükümlü)Diller

·         Bu dillerde de tıpkı eklemeli dillerde olduğu gibi tek veya çok heceli kökler ile çeşitli görevlerde kullanılan ekler vardır.

·         Fakat eklemeli dillerden farklı olarak çekimli dillerde kelime türetme veya çekim sırasında çoğu zaman kelimelerin köklerindeki ünlülerde bazı değişiklikler olur hatta bu dillerin kimilerinde kök bazen tanınmaz duruma gelir. Yalnız, çekim sırasında kökte mutlaka bir ses değişikliği olmak zorunda değildir.

·         İngilizce, Fransızca, Almanca, Arapça, Habeşçe ve İbranice çekimli dillere örnek gösterilebilir.

Bilgi Notu: Kişinin önce ailesinden öğrenmeye başladığı etnik köken dile ana dil denir.