Gösterge ve Gösterge Çeşitleri

Gösterge ve Çeşitleri

9.sınıf dil ve anlatım ders konularından olan iletişim, iletişim çeşitleri, iletişimin öğeleri, dil, dilin önemi, dilin işlevleri, dil-kültür ilişkisi, gösterge ve gösterge çeşitleri gibi önemli konulara ait bilgi notlarına cemalaksoy.org sitesinden ulaşabilirsiniz. Türk dili ve edebiyatı öğretmeni Cemal Aksoy tarafından hazırlanan 9. Sınıf dil ve anlatım ders notlarımız güncel ve özgündür. Bizi takip ediniz.

Gösterge

Kendi dışındaki bir varlığı, kavramı, anlamı gösteren, düşündüren, onun yerini alabilen sözcük, nesne, görünüş veya olgulara gösterge denir.

Bilgi Notu: Gösterge, iletişim etkinliğindeki en temel kavramdır çünkü iletiler, göstergeler olmadan iletilemez. İnsanların kullandığı diller birer gösterge sistemidir. Her bir göstergenin bir göstereni, bir de gösterileni vardır. Sözcük, resim, şekil, işaret gibi öğelere gösteren denir. Gösteren, akılda birtakım görüntüler oluşturuyorsa buna da gösterilen adı verilir.

“BEBEK” sözcüğünün kendisi bir göstergedir. Bu sözcüğü oluşturan “B-E-B-E-K” harfleri gösterendir. Bu sözcüğü okuduğumuzda zihnimizde canlanan varlık veya kavram ise gösterilendir. Gösterge kendi içinde gruplara ayrılır.

a)Dil Göstergeleri

Söz veya yazıyla gerçekleştirilen her türlü etkinlik veya eylemdir.

Dil göstergeleri nedensizdir. Yani “ağaç”a neden ağaç denmiştir de “su” denmemiştir bunun bir nedeni yoktur.

Bir nedene bağlı dil göstergeleri de vardır. Bunlar yansıma sözcüklerdir. “şırıl şırıl” ya da “çıtır çıtır” gibi yansımalar doğadaki bir sesin taklidi şeklinde oluşturulmuştur. Yani o kelimenin nedeni, çıkan sesin öyle veya ona benzer olmasıdır.

Dil göstergeleri çizgiseldir. Yani bir dizilişe sahiptir, aksi halde ses – anlam özelliği kaybolur. Yani “masa” kelimesi “masa” şeklinde çizgiselleşmiştir, “amas” haline getirilirse karşıladığı anlam tümüyle kaybolur.

Bilgi Notu: Her sözcük bir dil göstergesi kabul edilirken resim, şekil, işaret, hareket, jest ve mimikler dil göstergesi kabul edilmez; dil dışı gösterge sayılırlar.

b)Dil Dışı Göstergeler

Söz veya yazı dışında resim, şekil, işaret, hareket, jest ve mimiklerden oluşan göstergelerdir.

Doğal Göstergeler: İlkbaharda ağaçların yeşermesi, sonbaharda yaprakların sararması gibi her türlü doğal durum doğal göstergedir.

Sosyal Göstergeler: Görgü kuralları, trafik lambaları, trafik işaretleri gibi insan eliyle oluşturulan unsurlar sosyal göstergelerdir.

Dil Dışı Göstergelerle İlgili Bazı Kavramlar

1)Belirti

Amacı olmayan istem dışı gerçekleşen doğal göstergelere belirti denir. Belirtide gösteren ile gösterilen arasındaki ilişki bir sebebe dayanır ve belirti ancak onu yorumlamayı bilene bir şey anlatır. Gece bir evde ışıkların yanıyor olması, o evde uyumayan birilerinin olduğunun belirtisidir. Bir yerde duman görülmesi, orada bir ateşin var olduğunun belirtisidir. İnsandaki öksürük veya ateş, o insanın hasta olduğunun belirtisidir. Gökyüzünde görülen simsiyah bulutlar, yağmurun yağacağının belirtisidir.

2)Belirtke

İletişim kurma, bir iletiyi aktarma, herhangi bir bilgi verme amacı taşıyan ve göstereni ile gösterileni arasında uzlaşıma bağlı bir ilişki bulunan göstergelere belirtke denir. Bu durumu birkaç örnekle açıklayalım.

Aşağı ve yukarı yan yana iki ok işareti tek başına düşünüldüğünde geometrik bir şekilden başka bir şey değildir. Fakat bu şekil, bir trafik levhasında  yer aldığında sürücüler için bir ileti taşır, kendi dışındaki başka bir şeyin yerini tutar yani bir göstergeye dönüşür. Bir trafik levhasında görülen bu işaret, sürücülere trafiğin iki yönlü olarak işlediği ve dikkatli olunması gerektiği mesajını vermektedir. Bu işaretin bu anlama gelmesi insanlar arasındaki uzlaşımsal bir ilişkiyle açıklanabilir. Yani insanlar anlam konusunda uzlaştıkları için işaret bu anlama gelir.

Mors alfabesi, kısa ve uzun işaretler kullanılarak iletişim kurulmasını sağlayan bir kodlar bütünüdür. Bu kodlarda harf ve rakamları gösteren her bir gösterge bir belirtkedir.

3)Görsel Gösterge (İkon)

Dili kullanmadan bir gerçekliği doğrudan doğruya aktaran bütün şekil, fotoğraf, çizim, resim gibi unsurlara görsel gösterge veya ikon denir. Bu tip göstergelerde gösteren ile gösterilen arasında gerçekten bir benzerlik vardır. İnsanlara ait fotoğraflar, resimler ve heykeller bu tip göstergelerdendir.

4)Simge

Bir toplumda gösteren ile gösterilen arasında sürekliliğini koruyan uzlaşmaya bağlı ve genellikle sebepsiz ilişkiye dayanan görsel biçimlerdir.cemalaksoy.org

Bayraklar, simge için en güzel örnektir. Bir güvercin resmi “bağlam”a bağlı olarak simge de görsel gösterge (ikon) de olabilir. Kağıda çizilmiş bir güvercin resmi, somut bir gerçekliğin kağıda aktarılmış biçimi yani görsel göstergedir. Ama aynı resim, Birleşmiş Milletler binası duvarında veya özgürlük anlatan bir metnin içinde yer aldığında “barışın” simgesi olur. Aynı şekilde bir terazi de kullanıldığı bağlama göre adaletin simgesi haline dönüşebilir. Kalp ise çoğu zaman sevgi veya aşkın simgesi olarak kullanılabilir. 

8 YORUMLAR

Cevap Ver