İstiare Nedir, İstiare Söz Sanatı, İstiare Örnekleri

Türk Dili ve Edebiyatı Sitesi
Türk dili ve edebiyatı dersi kitap cevapları, ders notları, yazılı soruları ve test sorularını kapsar.

İstiare( Eğretileme), İstiare Çeşitleri

İstiare nedir? İstiare, bir sözü benzetme amacı güderek başka bir sözün yerine kullanmaktır. İstiare söz sanatı, benzetmeye dayalı bir sanattır. Ancak benzetmede iki temel öge olan benzeyen ve benzetilen bir arada kullanılırken istiarede bu ögelerden sadece biri kullanılır.

İstiare edebi sanatı için şu şekilde bir örnek verebiliriz:

Örnek: "Sporcularımız fırtına gibi esti."cümlesinde sporcular fırtınaya benzetilmiş, iki temel öge bir arada bulunduğu için de teşbih sanatı yapılmıştır. 

"Sporcularımız esti."cümlesinde ise sadece benzeyen kullanılmış, benzetilene yer verilmemiştir. "Esmek" sözcüğünün çağrışımıyla biz sporcuların rüzgar, fırtına gibi esen herhangi bir varlığa benzetildiğini anlıyoruz. Bu, istiare sanatıdır.

"İçimdeki fırtına dinmek bilmiyor."cümlesinde ise "fırtına" ile "sıkıntı, dert, karmaşa…" arasında ilişki kurulmuş, bu kez benzetilen söylenmiş, benzeyen ise kullanılmayarak yine istiare sanatına başvurulmuştur.

Bu örneklerden de anlaşılacağı gibi iki tür istiare vardır:Açık istiare, kapalı istiare

a) Açık İstiare

Açık istiare nedir? Açık istiare, yalnızca kendisine benzetilenin kullanıldığı istiaredir. 

Açık İstiare Örnekleri

Örnek: Anavarza at oynağı

Kana bulanmış gömleği

Kıyman a zalimler kıyman

Kör karının bir değneği

Bu dörtlükte evlat, annenin bir dayanağı olması yönüyle değneğe benzetilmiş, benzetilen "değnek" söylenmiş; ancak benzeyen öge olan "evlat" kullanılmamıştır.

"Bir hilal uğruna ya Rab ne güneşler batıyor." Bu dizede bayrak uğruna şehit olan askerler güneşin batmasıyla anlatılmış, benzetilen "güneş" kullanılmış, benzeyen "askerler" ise söylenmemiştir.

"İnsan baharındayken yaşamın

Bir başka bakar dünyaya"

Bu dizelerde "bahar" sözüyle "gençlik çağı" anlatılmak istenmiştir. "Bahar" benzetilen, "gençlik" benzeyen olduğundan açık istiaredir. 

"Ne safmışız hemen güvenmişiz

Kuzumuzu kurtlara teslim etmişiz"

Bu dizelerde "kuzu" sözüyle "saf, masum insan", "kurt" sözüyle de "kötüler" kastedilmiştir. "Kurt, kuzu" benzetilen olduğundan açık istiare yapılmıştır. 

b) Kapalı İstiare

Kapalı istiare nedir? Kapalı istiare, benzetmenin temel ögelerinden benzeyenin kullanıldığı istiaredir. Kapalı istiarede genellikle benzetme yönü kullanılır ve biz benzetme yönünden yola çıkarak hangi kavramlar veya varlıklar arasında bir ilişki olduğunu anlarız.

Kapalı İstiare Örnekleri

Örnek:

Çocuklar birer birer yuvadan uçtu." cümlesinde "uçmak" benzetme yönünden yola çıkarak "kuş" ile "çocuk" arasında ilişki kurulduğunu seziyoruz. "Çocuklar" benzeyen, "kuş" benzetilen olduğuna göre kapalı istiare söz konusudur. 

Örnek:

Bir kuş uçar önünden

Dere ardından seslenir

Bu dizelerde "dere" bir insana benzetilmiştir. "Dere" benzeyen, "insan" benzetilen olduğuna göre kapalı istiaredir. 

Örnek:

Bıyıklarımdan damlata damlata

Büyük rezilliğimizi içtim

Bu dizelerde "rezillik", "sıvı"ya benzetilmiştir. "Rezillik" benzeyen olduğundan kapalı istiare yapılmıştır.

Örnek:

Kaynar bir cezvede kaygılar durmadan

Bu dizede "kaygılar", "kahve"ye benzetilerek kapalı istiareye başvurulmuştur. 

Örnek:

Bir hayaldi sanki bir macera

Yıkıldım, kelimeler paramparça

Bu dizelerde "kelimeler" paramparça olan bir "cam"a benzetilerek kapalı istiare yapılmıştır. 

İstiare sanatı örnekleri için yukarıdaki örnekleri inceleyebilirsiniz. İstiare edebi sanatı, temel olarak benzeyen veya benzetilen ögelerinden yalnızca biriyle yapılır. Eğretileme anlamı için istiare tanımını söyleyebiliriz. Bu sözcükler eş anlamlıdır.

CEVAP VER