Noktalama İşaretlerinin Kullanıldığı Yerler

Noktalama İşaretlerinin Kullanıldığı Yerler

Türk dili ve edebiyatı öğretmeni Cemal Aksoy tarafından hazırlanan noktalama işaretleri konu anlatımı ders notunu aşağıda bulabilirsiniz. Noktalama işaretleri nedir, noktalama işaretlerinin özellikleri, noktalama işaretleri nerede kullanılır gibi soruların cevabını yazımızda bulabilirsiniz. YGS, KPSS gibi sınavlarda her yıl bu konudan soru gelmektedir.Noktalama işaretlerinin kullanıldığı yerleri bu yazımızda öğreneceksiniz.9. sınıf Türk dili ve edebiyatı 2. ünite konusu olan noktalama işaretleri ders notunu sizler için hazırladık. cemalaksoy.org

Nokta(.)

  • Cümlenin sonuna konur:

Kadın sustuğunda ufukta kızıl bir güneş parlıyordu.cemalaksoy.org

 

  • Bazı kısaltmaların sonuna konur:

Alb.(albay), Sok(sokak), Prof.(profesör) vb.

 

  • Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur:

Geçen yıl 4. Levent’te bir ofise taşındılar.

 

  • Arka arkaya sıralandıkları için virgül ya da kısa çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonucundan sonra nokta konur:

1,3,4 ve5. maddeler, XIII-XIV.yüzyıllar arası dönem vb.

 

  • Tarihlerin yazılışında gün, ay, yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

Programın 23.12.2012 yayınında bu konu tartışıldı.

 

Not: Tarihler gösterilirken ay adı yazıyla yazıldığında nokta kullanılmaz:15 Kasım 1980 vb.

 

  • Saat ve dakikayı gösteren sayıları ayırmak için konur.

Seans 14.15’te başlıyormuş ve film üç saat sürüyormuş.

 

Bir yazının maddelerini gösteren rakam ya da harflerden sonra konur.         

Virgül(,)

  • Birbiri ardına sıralanmış eş görevli söz ve söz öbeklerinin arasına konur:

İnsan var olduğundan beri edebiyat, müzik hep olmuştur

Yalnızlığın, kaçışın şairidir Atilla İlhan.

 

  • Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:

Sana mısralar düşünüyorum, bütün bütün senden söz eden mısralar arıyorum

Yok birbirimizden farkımız, bunu kabullenmeliyiz.

 

  • Uzun cümlelerde yükleminden uzak kalmış ögeyi belirtmek için konur:

Bir insanın dışarıdan görünüşü, her şeyden önce o insanın kendisinin bile bilmediği yanlarının aynasıydı belki de.

 

  • Ara sözlerin, ara cümlelerin başında, sonunda kullanılır:

O zamanlar çok satılmış olan bu kitap, Aylak Adam, günümüzde sadece seçkin okurların raflarında.

 

  • Tırnak içine alınmamış alıntı cümlelerinden sonra konur:

Hayat zamanda iz bırakmaz, diyordu bana.

 

  • Hitaplardan sonra konur:

Sevgili İzleyiciler,

Sayın Başkan,

 

  • Kendinden sonraki cümleye bağlı olarak kabul, ret, teşvik bildiren evet, hayır, peki gibi sözlerden sonra konur:

Olur, ben de varım bu işte!

Peki, sen ne düşünüyorsun?

Hayır, hiçbiri istediğim gibi değil.

 

  • Anlatımda güç katmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur:

Gardiyan, gardiyan açın kapıları!

 

  • Konuşma çizgisinden önce konur:

Kalabalıktan biri,

Dinlemeyin onu, diye bağırdı

 

  • Sayıların yazılışında, kesirleri ayırmak için konur:

35,6(otuz tam, onda altı) vb.

 

Not: Metin içerisindeki bağlaçtan önce, sonra virgül konmaz:

Korkularım oldu bittim kimsesizdiler, çünkü ben onlarla barışıktım(yanlış)

 

Metin içinde, zarf-fiil eklerinden sonra virgül konmaz:

Oturanlardan birini kaldırıp, ona sorular sordu.(yanlış)

 

Şart ekinden sonra virgül konmaz:

Bir gün anarsan, hep bu anı hatırla.(yanlış)

 

İsim veya sıfat tamlamalarında tamlayanla tamlanan arasına konmaz:

Romanlarındaki kahramanların, hemen hepsi kendi yakın çevresinden.(yanlış)

Noktalı Virgül(;)

  • Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için konur:

Atlı kaçar, kaçar; yaya arkasına ne düşer?

 

  • Cümle içinde veya sıralamalarda virgülle ayrılmış tür ve grupları birbirinden ayırmak için konur:

Erkek çocuklara Hasan, Mehmet, Cengiz, Kağan; kız çocuklara ise Ayşe, Lale, Seda, Fatma adları verilir.

 

  • Özneden sonra benzer sözcükler virgüllerle sıralanıyorsa özneyi ayırmak için özneden sonra konur:

Aslı; Ela ve Mehmet’le birlikte çıktı az önce.

İki Nokta(: )

  • Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur:

Sevdiğim birçok meslek var: metin yazarlığı, reklamcılık

 

Not: İki noktadan sonra gelen kısım, bağımsız bir cümle ise büyük harfle, tek tek örneklerden oluşuyorsa küçük harfle başlar.

 

  • Kavramlar tanımlanırken ya da açıklanırken kullanılır:

Sıfat: Adlardan önce gelerek onları niteleyen, belirten sözcüklerdir.

Üç Nokta(…)

  • Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur:

Bu, öyle güzel bir rüya ki…

 

  • Benzer örneklerin sürebileceğini göstermek için konur:

Yerde sağa, sola atılmış birkaç eşya, masada kitaplar…

 

  • Bir alıntının atlanan yerlerinde kullanılır:

…Olaylar gelişirken Salih ise unutulmuşluk ve terk edilmişlikten bir kaçış olarak Kuvayı Milliye’ye katılmaya verir.

 

  • Herhangi bir sebeple söylenmek istenmeyen sözcüklerin yerine konur:

1980 yılında…şehrinde doğmuş.

 

  • Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün, okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek ya da ifadeye güç katmak için konur:

Gölgeler yaklaştılar. Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar:

–Koca Ali…Koca Ali, bu be!

 

  • Ünlem ve pekiştirmelerde anlatımı pekiştirmek için konur:

–Güzel kardeşim…Yiğit adamsın be!

 

  • Eksik bırakılan cevaplarda kullanılır:
  •  

­_Onun yanında

Tırnak İşareti(“ ” )

  • Doğrudan anlatım cümlelerinde başkasına ait cümleler tırnak içine alınabilir:

“Dinle beni, genç adam!” diye başladı söze.

 

Not: Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan noktalama işareti tırnak içinde kalır.

  • Eser adları ve yazı başlıklarını belirtmede kullanılır:

“Balzamin” Cemal Süreya’nın en güzel şiirlerindendir.

 

  • Özellikle belirtilen söz ya da sözcüklerde kullanılır:

Felsefeye göre “doğru” her zaman tartışılır.

 

Not: Tırnak içine alınan sözlerden sonra kesme işareti konmaz.

 

Soru İşareti(?)

  • Soru bildiren cümle ya  da sözlerin sonuna konur:

Yarın sinemaya gidelim mi?

 

Not: Bazı cümlelerde soru ögesi olduğu halde, soru anlamı olmayabilir. Bunların sonuna soru işareti sona konur:

Geç mi çıkar bilmiyorum.

Soru bildiren sıralı veya bağlı cümlelerde soru işareti sona konur:

Çay mı içelim, kahve mi içelim?

 

  • Verilen bilginin doğruluğundan emin olunmadığını veya bu bilgilere inanılmadığını göstermek için kullanılır:

Mevlana, 1244’te(?)Şems’le tanışır.

 

Ünlem İşareti(?)

  • Sevinç, acıma, korku, şaşma gibi duyguları anlatan sözcük ya da cümlelerin sonuna konur:

Aman! Boş verelim şimdi.

Of, bıktım senden!

 

  • Hitap veya seslenmelerden sonra kullanılır:

Ey Türk Gençliği!

 

  • Alay, kinaye, küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden sonra parantez içinde kullanılır:

Bu büyük usta(!) yeni bir film daha çekmiş.

 

Not: Ünlemden sonra üç nokta yerine iki nokta konması yeterlidir:

Çoşkuyla söylenmiş bir söz!…

 

Kesme İşareti(‘)

  • Kısaltmalara getirilen ekler kesmeyle ayrılır:

TUİK’ten, SGK’nin vb.

  • Özel adlara getirilen çekim ekleri kesmeyle ayrılır:

Olanları Oğuz’a da anlatmalıyız.

Ankara’nın kışı ayrı bir güzeldir bence.

 

Not: Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:

Sağlık Bakanlığından

Ankara Üniversitesine

 

Özel isimlere gelerek aile, millet, mezhep, benzerlik anlamı katan “ler” eki ve bu ekten sonra gelen ek kesmeyle ayrılmaz:

Türklerin, Balkanlardan vb.

Yarın Gülçinlerde toplanıyoruz.

 

 

  • Cümlede yazımı karışacak sözcüklerin doğru anlaşılması için kullanılır:

Osmanlıda kadı’nın yeri önemliydi.

Osmanlıda kadın’ın yeri önemliydi.

 

  • Bir ek, harf ya da rakamdan sonra getirilen ekler kesmeyle ayrılır:

Türkçe -lı’yla pek çok sıfat türetilebilir.

Bu modeller 0’dan 100’e beş saniyede çıkıyor.

 

Kısa Çizgi(-)

  • Satır sonuna sığmayan sözcükler bölünürken satır sonuna konur:

Tüm bu olaylar onun hayata bağlanmasını sağlamıştı.

 

  • Bir olayın başlangıç ve bitiş tarihleri arasına konur:

II. Dünya Savaşı(1939-1945)tarihin en kanlı dönemidir.

 

  • Ortak adların arasında kullanılır:

Türk-Amerikan İş Konseyi

Ankara-İstanbul Otoyolu

 

  • Karşıtlık bildiren sözcükler arasında kullanılır:

Tanzimat romanlarında iyi-kötü çatışması üzerinde durulur.

 

  • Dil bilgisi incelemelerinde kök ve gövde sonunda veya eklerin başında kullanılır:

-ler, ol-vb.

 

  • Ara sözlerin, ara cümlelerin başında, sonunda kullanılır:

Atları -o asil hayvanları- herkes sever.

 

Ayraç(Parantez)

  • Cümle içinde açıklama amaçlı sözler ayraç içine alınır:

Bu çevrenin en güzel karstik mağarasını(Damlataş) daha önce gezmiştim

 

  • Bir sözcüğün başka dildeki karşılığı ayraç içinde verilir:

Bağıl(nispi) nem, sıcaklık artınca azalır.

 

  • Yabancı kelimelerin söylenişleri ayraç içinde verilir:

Dünya tiyatrosunun temel taşlarındandır Shakespeare (Şekspir).

 

Uzun Çizgi(_)(Konuşma Çizgisi)

  • Yazı içinde konuşmaları belirtmek için konuşma cümlelerinden önce konur:

_Başlayalım mı reis?

_Başlayalım.