Hatıra(Nedir), Genel Özellikleri, Tarihsel Gelişimi, Örnekler

Türk Dili ve Edebiyatı Sitesi
Türk dili ve edebiyatı dersi kitap cevapları, ders notları, yazılı soruları ve test sorularını kapsar.

Anı Nedir, Genel Özellikleri, Tarihsel Gelişimi Örnekler

11. sınıf dil ve anlatım dersi konularından olan öğretici metinlerle ilgili ders notlarını ve konu özetlerini cemalaksoy.org sitesinden takip edebilirsiniz. Öğretici metin türlerinden olan anı hakkında hazırladığımız ders notu sayesinde anının özellikleri,anı hakkında bilgi, anı nedir, anı türünün tarihsel gelişimi ve anı yazarları hakkında bilgi sahibi olabilirsiniz.

Bir yazarın kendisinin veya yakın bir tanıdığının yaşadıklarını anlattığı yazılardır. Yazar, olayları kendi bakış açısıyla anlatır. Anılar, yazan kişinin, yaşadığı dönem hakkında bilgi vermesi açısından önemlidir. Tarihsel gerçeklerin öğrenilmesine katkı yapan anılar, tarihçilere yol gösterir. Anı türündeki yazılar, olayları yaşayan kişi tarafından kaleme alınmak zorunda değildir. Ünlü bir kişinin  anılarını bir başkası kaleme alabilir.

Hatıra Genel Özellkileri

  • Hatıra,yaşanmakta olanı değil yaşanmış olanı anlatır. 
  • İnsan belleğinde iz bırakan olay ve olguları anlatır.
  • Tarihsel gerçekliklerin öğrenilmesine katkı sağladığı için tarihçilere ışık tutar.
  • Tanınmış bilim, sanat adamlarının yaşamlarını anlatır. 
  • Yazar, her türlü kaynaktan yararlanabilir. 
  • Açık, sade, içten bir anlatım vardır.
  • Anılar genelde öyküleyici anlatım türüyle yazılır. Ayrıca betimleyici, açıklayıcı ve söyleşmeye bağlı anlatım türleri de kullanılabilir.
  • Anlatıcı yazarın kendisidir.

Türk Edebiyatında Hatıra Türünde Yazılmış Eserler

Defter-i  Amalim- Ziya Paşa

Kırk Yıl, Saray ve Ötesi- Halit Ziya

Edebi ve Siyasi Hatıralarım- Yahya Kemal

Anamın Kitabı- Yakup Kadri

Çankaya- Falih Rıfkı Atay

Türk Edebiyatında Hatıra Yazarları

Ziya Paşa, Yahya Kemal Beyatlı, Halit Ziya Uşaklıgil, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Falih Rıfkı Atay, Muallim Naci gib yazarlar anı türünde eser vermiştir.

Hatıra Türünün Tarihsel Gelişimi

Türk edebiyatında ilk anı örneği olarak Köktürk  Yazıtları'nı kabul edebiliriz. Yine Babür Şah'ın yazdığı Babürname kitabı da anı özelliği göstermektedir. Modern anlamda hatıra örnekleri ise Tanzimat Döneminden itibaren verilmeye başlanmıştır. 

Hatıra Örnekleri

MAVİ SÜRGÜN / Halikarnas  Balıkçısı

Batı göğünde, günün ufka veda edişi turuncu ve kıpkızıl çizgiler çekmişti. Onların üstünde Bodrum Kalesi kapkara bir siluet keskinliğinde yükseliyordu. Şiddetli bir iç güdüyle avludan dışarıya fırladım. Aceleyle bir dükkana koştum., bir büyük su kovasıyla  bir kuyu ipi aldım. Avluya seğirttim. Kuyudan kova kova su çektim. Kovalar dolusu suları cömert cömert kayrak taşlarına savurdum., kuyudan doldurdum savurdum. Gene denizden, gene kuyudan fısıl fısıl savurdum. O dakika biri  karşıma çıkıp da “Yahu sen deli misin? Bu suları neye savurup duruyorsun böyle?” dese, mutlaka ben adama deli midir? diye bakar; “ Görmüyor musun, suları savurmayıp da ne yapayım? Gönül suları bunlar, elimden avluya savurmak geliyor. Taşlar sulara kansın; elimden gelse, ta göklere, yıldızlara savuracağım, serin serin, gözleri açılsın da neşeyle gülsünler!” yollu gönül cevabı verirdim. O kayrak taşları, o evin, duvarları, o deniz kenarı, orada oldu olasıya böyle şey görmemişlerdi herhalde. Döktüğüm sular belki bir özgürlük duygusunun sonucuydu; belki  bir yaratma özleyişinin  ya da bir  eskiyi, bir işi, bir karanlığı yıkma isteği; belki de bir şükran ödevi ya da bir kendini verme, bir gönülden kopma, gönülden akmaydı bu. Yaratıklarda an olur hiç akıl açıklanamayacak gizemli davranışlar olur. Yukarıda, belki şuydu, belki buydu diye yazdım, belki de o saydıklarımın hepsiydi. O su savuruşumu en ufak ayrıntısına kadar hatırladığım halde, o akşam yemek yiyip yemediğimi hiç hatırlamıyorum.