Şiir Türleri Nelerdir, Şiir Türleri Özellikleri ve Örnekleri

Türk Dili ve Edebiyatı Sitesi
Türk dili ve edebiyatı dersi kitap cevapları, ders notları, yazılı soruları ve test sorularını kapsar.

Şiir Türleri Nelerdir, Şiir Türleri Özellikleri ve Örnekleri

cemalaksoy.org eğitim öğretim sitesi tarafından hazırlanan Türk edebiyatı ders notlarını sizlerle paylaşmaya devam ediyoruz. Bu yazımızda 9. sınıf Türk edebiyatı konularından olan şiir türlerini sizlere tanıtmayı amaçladık. Lirik, didaktik, dramatik, pastoral, satirik ve epik şiir hakkında hazırladığımız konu özetlerini aşağıdan takip edebilirsiniz.Şiir türleri hakkında kısa bilgi notumuzu inceleyerek şiir türleri hakkında daha fazla bilgiye sahip olabilirsiniz.

Şiir (Nazım) Nedir?

Duygu, düşünce ve hayallerin bir düzene bağlı olarak, çekici bir dil ve ahenkle dizeler halinde aktarılmasıdır. Şiirin, düzyazıdan farklı olarak kendine göre birtakım ölçü ve kuralları vardır. Bu kurallar şiirin biçimini belirleyen ölçü, uyak(kafiye), nazım birimi vb. olarak sıralanabilir.cemalaksoy.org

Şiir Türleri Nelerdir?

Şiirler, işlenen konular yönüyle çeşitli türlere ayrılır.

1)Lirik Şiir Nedir, Örnekleri

Lir” Eski Yunan’da bir sazın ismidir. Lirik şiir de bu saz ile söylenen şiirlerden doğmuştur. İçten gelen heyecanları anlatan duygusal bir şiir türüdür. Bu şiirlerde akıcılık, coşku ve duygusallık ön plandadır. Lirik şiirlerin konuları genellikle aşk, ayrılık ve ölümdür. Divan edebiyatında özellikle gazeller, murabbalar ve şarkılar; halk edebiyatında koşmalar, semailer lirik şiir türüne örnektir.

Yunus Emre, Fuzûlî, Bâkî, Nedim, Karacaoğlan, Ahmet Haşim, Yahya Kemal Beyatlı lirik şiirleriyle tanınır.

Geçmiş Yaz

Rüya gibi bir yazdı. Yarattın hevesinle

Her anını, her rengini, her şi’rini hazdan

Hala doludur bahçeler en tatlı sesinle

Bir gün bir uzak hatıra istersen o yazdan

 

Körfez’deki dalgın suya bir bak, göreceksin

Geçmiş gecelerden biri durmakta derinde

Mehtap …. İri güller… ve senin en güzel aksin

Velhasıl o rüya duruyor yerli yerinde.

                                               Yahya Kemal

2) Pastoral Şiir Nedir, Örnekleri

Doğa güzelliklerini, kır ve doğa sevgisini; orman, yayla, dağ, köy ve çoban yaşamını, bunlara karşı duyulan özlemleri anlatan şiir türüdür. Eski Yunan edebiyatında çobanın özel bir yeri vardı. Hemen her yapıtta kahramanlar arasında bir çoban yer almıştır. Bir çobanın, kır hayatının güzelliklerini anlattığı kısa şiirlere “idil”, birkaç çobanın aşk, kır hayatı üzerine karşılıklı konuşması şeklinde yazılan şiirlere “eglog” denir.

Pastoral şiir, edebiyatımıza Abdülhak Hamit Tarhan’ın “Sahra” adlı yapıtıyla girmiştir. Kemalettin Kamu (Bingöl Çobanları), Faruk Nafiz Çamlıbel (Çoban Çeşmesi), Behçet Necatigil pastoral şiir yazan şairlerimizdendir.

Eski Latin edebiyatında Vergilius pastoral tarzda ürünler ortaya koymuştur.

Bingöl Çobanları

Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum

Bu dağların eskiden aşinasıdır soyum

Bekçileri gibiyiz, ebanced buraların

Bu tenha derelerin, bu vahşi kayaların

Görmediği gün yoktur sürü peşinde bizi

Her gün aynı pınardan doldurup testimizi

Kırlara açılırız çıngıraklarımızla

 

Okuma yok, yazma yok, bilmeyiz eski, yeni

Kuzular bize söyler yılların geçtiğini

Arzu başlarımızdan yıldızlar gibi yüksek

Önümüzde bir sürü, yanımızda bir köpek

Dolaştırıp dururuz aynı daüssılayı

Her adım uyandırır acı bir hatırayı

                                               Kemalettin Kamu

3)Epik Şiir Nedir Örnekleri

Epope” destan demektir, epik şiir, destansı şiirdir. Konusu savaş, kahramanlık, yiğitlik ve yurt sevgisi olan ya da tarihi bir olayı coşkulu bir anlatımla işleyen uzunca şiirlerdir.

Epik şiirler “doğal epik” ve “yapay epik” olarak ikiye ayrılır. Doğal epik şiirler ulusların milli destanlarıdır: Ergenekon, Mahabarata, Kalevala vb. Yapay epik şiirler, şairi bilinen kahramanlık şiirleridir. Dünya edebiyatındaki başlıca yapma destanlar: Tasso’nun “Kurtarılmış Kudüs”, Milton’un “Kaybolmuş Cennet” adlı yapıtlarıdır. Türk edebiyatında da Kayıkçı Kul Mustafa’nın “Genç Osman Destanı”, Mehmet Akif Ersoy’un “ Çanakkale Şehitleri”ne adlı şiiri, Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın “Üç Şehitler Destanı” adlı yapıtı örnek gösterilebilir.

Üç Şehitler Destanı

Atıldı, bir Mehmetçik, büyü bozuldu

Bir düşman süngüsüne, göğsünden

Bu şehadetle kayalar yarıldı sanki

Dipçik gürültüsünden

 

Soruyordu herkes birbirine

“Parlayan şey bu mu?”

Muzaffer oluyordu bileklerimizde

Tarihin ilk dipçik hücumu

 

Hayran oluyordu koca gökyüzü

Göğüslerimizde büyüyen bahta

28 Mart günü bir Adsıztepe’de

Çeliğe karşı tahta

                               Fazıl Hüsnü Dağlarca

4)Satirik Şiir Nedir, Örnekleri

Toplumsal düzensizlikleri, kişilerdeki dalkavukluk, düzenbazlık, kendini beğenmişlik, makam düşkünlüğü gibi huyları; devlet yönetiminde çıkarcılık ve becerisizlikleri anlatan, bunları yeren şiirlerdir.

Yergi; kişi ve toplumdaki kusurlu ve gülünçlü yönleri iğneleyici ve alaycı bir dille ortaya koymaktır. Yergi, halk edebiyatında taşlama, divan edebiyatında hiciv, batı edebiyatında satir adını alır. Halk edebiyatında Seyrani, Kaygusuz Abdal; divan edebiyatında Şeyhi, Nef’î; Tanzimat sonrası edebiyatta da Ziya Paşa, Şair Eşref, Neyzen Tevfik satirik şiirin başarılı örneklerini vermişlerdir.

Taşlama

Ormanda büyüyen adam azgını

Çarşıda pazarda adam beğenmez

Medrese kaçkını softa bozgunu

Selam vermek için insan beğenmez

 

Elin kapısında karavaş olan

Burunu sümüklü, gözü yaş olan

Bayramdan bayrama bir tıraş olan

Berbere gelir de dükkan beğenmez

 

Kazak abdal söyler bu türlü sözü

Yoğurt ayran ile hallolmuş özü

Köyden şehre inse bir köylü kızı

İnci yakut ister mercan beğenmez

                                               Kazak Abdal

5)Didaktik Şiir Nedir, Örnekleri

Belli bir düşünceyi anlatmak ya da belli bir konuda öğüt ve bilgi vermek, ahlaki bir ders çıkarmak amacıyla öğretici nitelikte yazılan, duygu yönü zayıf şiirlerdir.

Manzum masallar arasında, kahramanları hayvan, bitki veya cansız varlıklar olan ve ders vermek amacı güden öykülere fabl adı verilir. Kişilerin ve toplumların bozuk, eksik yönlerinin anlatıldığı fabl türündeki şiirler de didaktik şiir örnekleridir.

Karga ile Tilki

Bir dala konmuştu karga cenapları

Ağzında bir parça peynir vardı

Sayın tilki kokuyu almış olmalı

Ona nağme yapmaya başladı

“Ooooo! Karga cenapları, merhaba

Ne kadar güzelsiniz; ne kadar şirinsiniz

Gözüm kör olsun yalanım varsa

Tüyleriniz gibiyse sesiniz

Sultanı sayılırsınız bütün bu ormanın”

 

Keyfinden aklı başından gitti bay karganın

Göstermek için güzel sesini

Açınca ağzını düşürdü nevalesini

Tilki kapıp onu dedi ki: “Efendiciğim,

Size küçük bir ders vereceğim;

Alıklar olmasa iş kalmaz açıkgözlere

Böyle bir ders de değer sanırım bir peynire.”

Karga şaşkın, mahcup biraz da geç ama

Yemin etti gayrı faka basmayacağına

                               La Fontaine’den çeviren: Orhan Veli

6)Dramatik Şiir Nedir, Örnekleri

Manzum olarak yazılmış tiyatro yapıtları dramatik şiir türüne girer. Trajedi, komedi ve dram türündeki manzum tiyatroların genel adıdır. Dramatik manzume, karşılıklı konuşma şeklinde yazılan manzumedir.