Sözcük Türleri Edat (İlgeç)

Sözcük Türleri Edat (İlgeç)

Tek başında bir anlamı olmayan, cümlede farklı anlam ilgisi kuran sözcüklere edat denir. Çeşitli sözcüklere söz öbeği oluşturan edatlar, cümleden çıkarılırsa cümle yapısal ve anlamsal olarak genellikle bozulur.cemalaksoy.org

“Bize de senim kadar çalışkan işçiler lazımdı”

Cümlesinde “kadar” edatı “senin” zamiriyle birlikte edat grubu oluşturmuştur. Tek başına anlamı olmadığı halde “senin” sözcüğüyle bir araya gelerek “benzetme, karşılaştırma” ilgisi kurmuştur. “ Kadar” edatını çıkarırsak cümlenin anlamı bozulur.

Türkçedeki belli başlı edatlar şunlardır:

İle

“ile” edatı “beraberlik, araç ve durum”  ilgisi kurar. Başındaki ünlüyü genellikle yitiren “ile” edatı “-la, -le” biçiminde kullanılır.

“Ekmeği bıçakla kesti.” (vasıta-araç bilgisi)

“Arkadaşlarıyla sinemaya gitti.” (beraberlik ilgisi)

“her işini titizlikle yapar.”(durum ilgisi)

Gibi

“Bu pınarın buz gibi suyu vardı.”(benzetme)

“Bayrağın aldığı gibi göndere çekti.”(tezlik)

“İşler bir hafta daha sürecek gibi.” (aşağı yukarı)

Kadar          

“Seni aşama kadar bekledim.” (süre, zaman)

“İstanbul kadar güzel kent yoktur.”(karşılaştırma)

“Evinde bin kadar kitap vardı.”(aşağı yukarı)

Yalnız-Ancak

Bu iki sözcük, cümleye “sadece, olsa olsa ” anlamlarını katığı zaman edat görevini üstelenir.

“Bu ağaca yalnız o çıkabilir.”(sadece)

“Elindeki tablo ancak yüz lira eder.”(olsa olsa)

Diğer edatları da örneklendirelim:

“Okurlarıyla buluşmak için gelmiş.”(amaç)

“Sıcak olduğu için klimayı açtı.”(neden-sonuç)

“Yağmur, öğleye doğru dindi.”(zaman)

“İstersen denize karşı oturalım.”(yer-yön)

“Bu ayakkabılar benim değil.”(olumsuzluk)

“Bana göre öğrenmenin yaşı yoktur.”(görecelik)

“Sabahtan beri durakta bekliyorum.”(zaman)

“Şimdiye değin bu evde yaşamış.”(zaman)

“Sıcaklardan dolayı çiçek kurudu.”(neden-sonuç)

“İşlerini bitirene dek İstanbul’da kalacak.”(zaman)

“Çalışmasına karşın sınavı kazandı.”(karşıtlık)

“Kitabı yarın getirmek üzere alabilirsin.”(koşul)

Sanki yağmur yağacak.”(tahmin)

Cümlesinde “bunca” sözcüğündeki  “ -ca ”  eşitlik eki, “kadar” edatın yerini tutmuştur.cemalaksoy.org

Cümlede “bu kadar yük” anlamı vardır.

“Çocuklar, film izlemeye gelmişler?”

Cümlesinde “izlemeye” sözcüğündeki “-e” hal eki, “için” edatın yerini tutmuştur. Cümlede “film izlemek için” anlamı vardır

Bilgi Notu: “İle, ancak, yalnız” sözcükleri hem edat hem bağlaç görevinde kullanılır.  cemalaksoy.org

CEVAP VER