Tiyatro ve Türleri

Tiyatro

Tiyatro, dün törenlerinden doğmuştur. Bugünkü Batı tiyatrosunun ilk örnekleri Eski Yunan edebiyatına aittir. Tiyatro, Eski yunan edebiyatının temelini oluşturur ve oldukça gelişmiş bir türdür. Eski Yunan’da tiyatro yapıtları şiir şeklindedir. Bu yapıtlar trajedi ve komedi olarak ikiye ayrılırken daha sonra bu türlere dram da eklenmiştir. Geleneksel Türk tiyatrosunda (köy seyirlik oyunları, karagöz, orta oyunu, meddah) yazılı kaynaklara pek rastlanmamaktadır. Tiyatro, edebiyatımıza Tanzimat döneminde girmiş ve birçok sanatçı bu türde yapıtlar ortaya koymuştur. Bu dönemde Şinasi, Namık Kemal, Ahmet Mithat, Ahmet Vefik, Recaizade Mahmut, Abdülhak Hamit başlıca tiyatro yazarlarıdır.cemalaksoy.org

Edebiyatımızda ilk tiyatro yapıtı: Şair Evlenmesi( Şinasi)

Edebiyatımızda sahnelenen ilk tiyatro yapıtı: Vatan Yahut Silistre (Namık Kemal)

Trajedi (Tragedya)

Hayatın acıklı yönlerini kendine özgü kurallarla sahnede göstermek, ahlak, erdem örneği vermek amacıyla yazılmış manzum (şiir biçiminde) tiyatro yapıtlarıdır.

Özellikleri:

Konuları tarihten ve mitolojiden seçilir.

Kişiler; tanrı, tanrıça, soylulardır.

Oyun ağırbaşlı, ciddi bir hava içinde geçer.

Kötü, bayağı söz ve söyleyişler yoktur. Seçkin bir üslupla yazılır.

Manzum olarak yazılır.

Kişiler arasındaki dövüşme, yaralama ve öldürme gibi korkunç ve çirkin olaylar sahnede gösterilmez; bu olayları haberciler aktarır.

Zaman, yer, ana olay birliğine uyulur. Bir ana olay, aynı yerde bir günde geçebilecek biçimde düzenlenir. Buna üç birlik kuralı denir.

İnsanoğlunun hırsları, kavgalarını gösterir; çoğu, felaketli sonuçlara bağlanır.

Birbiri ardınca süren koro ve diyalog bölümleri vardır.

Dünya edebiyatında ünlü trajedi yazarları: Aiskhylos, Sophokles, Euripides, Corneille, Racine

Komedi (Komedya)

İnsanların ve olayların gülünç yönlerini ortaya koymak; izleyenleri güldürmek ve düşündürmek amacıyla yazılmış tiyatro yapıtlarıdır.

Özellikleri:

Konu, hayattan ve günlük olaylardan alınır.

Kişiler, halktan ve yüksek zümreden her çeşit insan olabilir.

Her türlü söze, şakaya yer verilir. Üslupta asalet aranmaz.

Üç birlik kuralına uyulur.

Kişilerin öldürme, yaralama gibi her çeşit davranışları sahnede geçebilir.

Manzum olarak yazılır.

Birbiri ardınca süren koro ve diyalog bölümleri vardır.

Dünya edebiyatında ünlü komedi yazarları: Aristophanes, Menandros, Moliere

Dram

Hayatı olduğu gibi, bütün acıklı ve gülünç yönleriyle yansıtan, sahnede gösterilmek amacıyla yazılmış tiyatro yapıtlarıdır. Belli kurallara bağlı değildir, gerçeğe uygunluğu önemlidir.

Özellikleri:

Hayatta olduğu gibi hem acıklı hem gülünç sahneler bulunur. Böylelikle trajik ve komik öğeler dramda kaynaşmış olur.

Olaylar tarihin herhangi bir devrinden alındığı gibi, günlük hayattan da alınabilir.

Yer, zaman, olay birliğine uyma zorunluluğu yoktur.

Olaylar, çirkin dahi olsa sahnede gösterildiği gibi, kişiler hangi halk tabakasından olursa olsun, dramda yer alır.

Şiir ya da düzyazı biçiminde yazılabilir.

Dünya edebiyatında ünlü dram yazarları: Shakespeare, Victor Hugo, Schiller

Edebiyatımızda ünlü dram yazarları: Namık Kemal, Abdülhak Hamit Tarhan

Çağdaş Tiyatro

Epik Tiyatro

Oyunun izleyiciyi büyülemesine karşıdır. Yani temsil sırasında, izleyicinin oyuna kendini kaptırmasını ve büyülenmesini önlemek ister. İzleyiciye de temsilde gördüklerinin gerçek değil, bir oyun olduğu hatırlatılır. Araya şarkılar, tekerlemeler, oyunu birdenbire kesen açıklamalar konur. Entrikaların iç yüzü durup dururken açıklanır.

Bu türün öncüsü Alman yazarı Berthold Brecht’tir.

Haldun Taner’in, “Keşanlı Ali Destanı” adlı yapıtı bu türün başarılı bir örneğidir.

Absürd Tiyatro

Bu tiyatro anlayışında önemli olan, bir duygunun ve olayın biçimini, oluşumunu göstermektir. Bilinmeyenlere, sembollere ve saçma denebilecek kurgulara ağırlık verilir. Geleneksel tiyatronun kurallarına ve düzenlerine bağlı kalınmaz.

Eugene İonesco, Samuel Beckett, Seraphin Auberti, John Osborn önemli temsilcileridir.

Güngör Dilmen’in “Canlı Maymun Lokantası” adlı oyunu bu türün bir örneğidir.

2 YORUMLAR

CEVAP VER