Zamirler( Adıllar), Zamir Çeşitleri

                  Zamirler( Adıllar), Zamir Çeşitleri

İsimlerin veya söz öbeklerinin yerini tutan sözcüklere zamir(adıl) denir.’’Hasan, tahtaya gel!’’cümlesini’’Sen buraya gel!’’ şeklinde söylediğimiz zaman’’sen’’ sözcüğü Hasan’ın ; ‘’buraya ‘’ sözcüğü ‘’tahtanın’’ yerine kullanılmıştır. Dolayısıyla bu sözcükler birer zamirdir. Zamirler beş çeşittir:

Kişi (şahıs) zamirleri:

Sadece insan isimlerinin yerine kullanılabilen zamirlerdir.

‘’Eve giderken sizi görünce onlara telefon ederek geç geleceğimi, sizin ile birlikte olacağımı söyledim.

Cümlesindeki ’’sizi, onlara, sizin’’sözcükleri kişi isminin yerine kullanıldığı için kişi zamiridir. Dilimizdeki kişi zamirleri şunlardır:

Ben I.tekil kişi zamiri Biz I.çoğul kişi zamiri

Sen II. Tekil kişi zamiri Siz II. çoğul kişi zamiri

O III. Tekil kişi zamiri Onlar III. çoğul kişi zamiri

Dönüşlük zamiri:

Dönüşlük zamiri ‘’kendi’’ sözcüğüdür. Kişi isimlerinin yanı sıra hayvan isimlerinin ya da cansız varlıkların yerine de geçebilir.

‘’Kendisinin haberi olmadan bir işe başlamayın.’’ Cümlesinde kişi isminin; ‘’Atlar, kendilerine bakan sahiplerine karşı kötü davranmaz.’’cümlesinde ise insan dışındaki bir varlık için kullanılmıştır. Kini durumlarda ‘’Bu yemeği o kendi yapmış.’’ Cümlesinde olduğu gibi, kişi adıllarıyla birlikte kullanılarak eylemi kişi yönünden pekiştirir.    

İşaret zamirleri:

İsimleri, bulundukları yeri işaret ederek karşılayan zamirlerdir. İşaret zamirleri varlığın yakınlığa ve sayısına göre değişik şekillerde kullanılır.

‘’Bu senin mi?’’, Şunu bana ver.’’, Onu asmaya koy.’’,

‘’Bunları sana aldım.’’, ‘’ Şunları bu köşeye yığıver.’’,

‘’Onları her gün oku.’’ Cümlesindeki altı çizili sözcükler işaret zamiridir.

‘’Burası önceleri bir liseydi.’’, ‘’Şuraya bir fidan dikeceğiz.’’, ‘’Orası yeni bir düğüne ev sahipliği yapacak.’’

Cümlelerinde geçen altı çizili sözcükler de işaret zamiridir.

‘’Onu kaybetmek için her zaman çantasında taşırdı.

Cümlesinde geçen ‘’o’’ zamiri bir ismin yerine kullanılmıştır. Dolayısıyla işaret zamiridir. ,

‘’Annemi çok severim, çünkü o benim için çok değerlidir.cemalaksoy.org

İşaret zamirleri insanlar için de kullanılabilir. Bu durumda zamir kişi zamiri olmaz.

’Bu, bizim eski mahallemizden bir arkadaşımız.’’

Cümlesinde geçen ‘’bu’’ zamiri, kişi adının yerine geçen bir işaret zamiridir.

Belgisiz zamirler:

  • İsimlerin yerini belirsiz olarak tutan zamirlerdir.
  • Cümlesinde ‘’bazıları’’ sözü öğrencilerin yerini alacak şekilde kullanıldığı için ‘’belirgisiz zamir’dir.

‘’Salona gelenlerin hepsi de eski dostumuzdur.’’

Cümlelerinde geçen alto çizili sözcükler belgisiz zamirdir.

Soru zamirleri:

  • İsimlerin yerini soru yoluyla tutan sözcüklerdir.’’Ne, kim, nereye, hangisi, kaçı, ne kadarı’’sözcükleri birer soru zamiridir.

‘’Bu akşam size kim geldi?’’

Cümlesinde’’kim’’ sözcüğü cümleye soru anlamı katmıştır. Soru zamiri cümleye soru anlamı katmayabilir.

‘’Nerede oturduğunu söyledi mi?’’

Cümlesinde soru anlamı ‘’nerede’’soru zamiri ile değil,’’mi’’ soru eki ile sağlanmıştır.

İşaret Sıfatı İle İşaret Zamirinin Farkı

İsimleri, bulundukları yeri işaret ederek karşılayan zamirlere işaret zamiri denir. Bu zamirler işaret sıfatlarının, işaret ettiği ismin yerine geçerek kullanılmasıyla oluşur.

’Bu çocuğu daha öncede görmüştüm.’’

Cümlesindeki ‘’bu’’ sözcüğü çocuğu gösterdiği için işaret sıfatıdır. Cümledeki ‘’bu’’ sözcüğünü, işaret ettiği ismin yerini alacak şekilde kullanırsak cümle,

‘’Bunu daha önce de görmüştüm.’’

Şeklinde olur. Bu durumda ‘’bunu’’ sözcüğü  ‘’çocuk’’ isminin yerine geçmiş ve işaret zamiri olmuştur.

Aşağıdaki cümlelerde de bu durumu örnekleri vardır. cemalaksoy.org

‘’Bu çantayı annem için aldım.’’

‘’Bunu annem için aldım.’’

Belgisiz Sıfat İle Belgesiz Zamiri Farkı

İsimlerinin yerini belirsiz olarak tutan zamirlere belgisiz zamir denir. İsimleri belirsiz olarak belirten sözcüklere de belgesiz sıfat dendiğini söylemiştik. Belgisiz sıfatlar belirttiği ismi yerini tutacak şekilde kullanıldığı zaman belgisiz zamir olur.

‘’Bazı öğrenciler, derse trenle gelir.’’

Cümlesinde ‘’bazı’’ sözcüğü’’ belgisiz sıfat’’tır.

‘’ bazıları derste trenle gelir.’’ 

Cümlesinde ise ‘’sözcüğü’’ öğrencilerin yerini alacak şekilde kullanıldığı için ‘’belgisiz zamir ‘’ dir.

’Birçok yazarı kitap fuarına gide gele tanıdım.’’

Cümlesinde ‘’birçok’’ sözcüğü ‘’belgisiz sıfat’’tır.

’Birçoğunu kitap fuarlarına gide gele tanıdım. ‘’

Cümlesindeki  ‘’birçoğu’’ sözcüğü ‘’ sanatçı’’nın yerini alacak şekilde kullanıldığı için belgisiz zamir olur.

Bazı belgisiz zamirler, adla belgisiz sıfatın yeri değiştirilip ada iyelik eki eklenmesiyle yapılır.cemalaksoy.org

‘’Bir adam kapıda sizi bekliyor.’’

Cümlesinde ‘’bir’’ sözcüğü belgisiz sıfat, ‘’adam ‘’ sözcüğü de addır. Ad ile belgisiz sıfatın yer değiştirilip sıfata yani ‘’bir’’ sözcüğüne iyelik eki eklendiğinde, başka bir ifadeyle ‘’bir adam’’ sözü ‘’adamın biri’’ olarak söylediğinde ‘’biri’’ sözcüğü belgisiz adıl olur.

Aşağıdaki cümlelerde de bu durumun örnekleri vardır.

‘’Bazı arkadaşlıklar uzun sürer.’’

‘’Arkadaşlıkların bazısı uzun sürer.

Soru Sıfatı İle Soru Zamirinin Farkı

İsimlerin soru yoluyla belirten sözcükler, soru sıfatlarıdır.

Ancak kimi durumlarda, soru sıfatının önündeki isim düşer. Soru sıfatı çoğu zaman, bir iyelik eki de alarak düşen ismin yerini tutmak suretiyle zamirleşir.

‘’O yazı, hangi gazetede yayımlandı?’’

Cümlesinde ‘’gazete’’ sözcüğü isim, ‘’hangi ‘’ sözcüğü de sıfattır. Bu cümleden ‘’gazete ‘’ sözcüğünü çıkarıp cümleyi yeniden söylediğimizde cümle,

‘’O yazı, hangisinde yayımlandı?’’

Şeklinde olur. Bu cümlede ‘’hangisinde’’ sözcüğü’’ gazete ‘’isminin yerini soru yoluyla tuttuğu için soru zamiri olur.

Kimi durumlarda soru sıfatı ile ismin yeri değiştirilip sıfata bir iyelik eki eklenir. Bu durumda da soru sıfatı, soru zamiri görevi kazanır. Yukarıdaki cümlede bu kuralı uygularsak cümle,

‘’O yazı, gazetelerin hangisinde yayımlandı?’’

  Şeklinde söylenir. Bu durumda da ‘’hangisinde’’ sözcüğü soru adılı olarak kullanılmış olur. cemalaksoy.org